De kracht van de kerk in crises

Verhaal | 05-09-2020Marieke Siderius

Uit recent onderzoek blijkt dat kerken een belangrijke rol spelen in crises. Tear werkt in veel kwetsbare gebieden samen met de lokale kerk, waaronder in Congo, Zuid-Soedan en Syrië. Daar zien we iets bijzonders: de kerk brengt mensen samen en draagt bij aan het opbouwen van vrede. Daarom: een pleidooi voor de kerk in crisisgebieden.

Lees ook (Engelstalig artikel): Listening to the local church in conflict-affected fragile states 

Kerken in conflictgebieden zijn gastvrij richting ontheemden of vluchtelingen en ze doen aan noodhulp. Ze werken aan verzoening en vredesopbouw, zijn actief in jeugdwerk en bieden solidariteit bij lijden. Typerend voor kerken is dat ze ook oog hebben voor de psychosociale en pastorale hulp die mensen in conflict gebieden nodig hebben. Kerken in Zuid-Soedan zien het werken aan genezing van trauma’s van mensen en gemeenschappen zelfs als kern van wat ze moeten doen om het voortdurende conflict te doorbreken. In sommige landen laat de kerk een ‘profetische stem’ horen, wanneer ze zich uitspreekt tegen onrecht.

Maar er zijn ook vragen. De enorme noden zetten kerken onder druk, terwijl kerkleden en kerkleiders zelf vaak ook slachtoffer zijn. En tijdens conflicten zijn de meeste inspanningen gericht op verlichting op korte termijn, in plaats van op vrede op de lange termijn. Kunnen kerken dit volhouden? 

Matthijs van Pijkeren, projectleider Church & Community Transformation (CCT) bij Tear: ‘We zien dat hoge verwachtingen van externe partijen aan de kerk worden gesteld, maar kerken hebben ook zelf hoge verwachtingen in hun visie om ‘alles proberen te zijn voor iedereen’. Als we kijken naar de vermoeidheid onder kerkleiders, lijkt de verantwoordelijkheid te groot voor hen. Wie zorgt er voor de kerk?’ 

Kerken zijn geworteld

Werken via de kerk

Werken met de kerk lijkt populairder te worden, als onderdeel van de bredere erkenning van de rol van religieuze groepen. Sigrid Kaag, minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, zei eerder: ‘Ik ben mij door praktijkervaring al jarenlang bewust van de enorm belangrijke rol die religieuze organisaties hebben. (…) In veel landen werken veel organisaties juist met kerkelijk leiders om ouderen en gemeenschappen mee te krijgen.’ De laatste jaren is er in noodhulp een beweging gaande om veel meer te werken met lokale organisaties en structuren. Dat wordt lokalisatie genoemd: het idee dat de hulp beter wordt vanwege inbedding in de lokale structuur en cultuur. En daarin zijn kerken heel interessant.

Het risico van werken via de kerk is dat mensen de kerk, en haar verschillende rollen en structuur, niet begrijpen maar wel gebruiken voor een eigen doel. De kerk staat dan voor uitdagingen als: wanneer zet je de kerkdeuren open voor een internationale organisatie met geld en hulpgoederen, maar ook met enorm veel eisen, druk om te rapporteren en in alles geprofessionaliseerd? Het kan mensen helpen, maar kan de kerkleider ook afleiden van wat de kerk nog meer kan zijn. Lokalisatie van hulp is dus veel meer dan gewoon direct geld of goederen geven via lokale kerken en andere lokale structuren: ook kerken zelf moeten geholpen worden met training, planning en capaciteitsopbouw om verder te kunnen gaan.

Positie van de kerk

Zijn kerken beter gepositioneerd dan andere organisaties in een context van kwetsbaarheid en conflict? Een van de sterke punten van de kerk is hun lokale verankering, ziet Matthijs. ‘De kerk kent mensen van alle niveaus en heeft vertrouwen in de gemeenschap opgebouwd. Kerken zijn geworteld op een bepaalde plek en mensen hebben in dit soort situaties vaak meer vertrouwen in de kerk dan in andere instituties of ngo’s. Juist daarom kunnen kerken een belangrijke rol spelen bij het samenbrengen van mensen en het opbouwen van vrede.’

Lees ook: Noodhulp in Beiroet: zo is de kerk een schuilplaats

Afbeelding: Tom Price/ Tearfund

4 Bijbelstudies over gerechtigheid

Verhaal | 29-10-2020 | Tear
Meer weten over gerechtigheid? Tear zet 4 Bijbelstudies over recht doen op een rij.

William leert criminelen over Jezus door stil te zijn

Verhaal | 28-10-2020 | Tear
Rechtdoen begint met mensen zien. En mensen zien begint met luisteren. Dat ontdekt pastor William Quiñones als hij een streng beveiligde jeugdgevangenis binnenstapt om over Jezus...

Leven als een nomade: Genieten van onderweg zijn

Verhaal | 27-10-2020 | Annelieke Bouman
De Nederlandse Anneke reist graag. Op zoek naar nieuwe culturen, nieuwe ontmoetingen en verrassende wendingen.

Laat je niet lamslaan door het verlangen naar vroeger...

Verhaal | 25-10-2020 | Dorina Nauta
‘We gaan als kerk door een rouwproces, omdat we niet meer samen kunnen komen, zoals we dat gewend zijn.'

Ontroerend: Syrische vluchteling zingt lied ‘Mag Ik Dan Bij Jou’

Verhaal | 24-10-2020 | Tear
Zangeres Shaza Hayek ontvluchtte ruim vijf jaar geleden haar moederland Syrië. Samen met landgenoten zingt ze het ontroerende nummer ‘Mag Ik Dan Bij Jou’ van Claudia de Breij.

Alexander slaat bruggen tussen witte en zwarte levens

Verhaal | 24-10-2020 | Tear
Alexander McLean stamt af van slavenhouders én slaven. Hij is daarmee het levende bewijs dat het mogelijk is om bruggen te slaan tussen witte en zwarte levens.