Dit kunnen we van minister Sigrid Kaag leren over gerechtigheid

Verhaal | 22-10-2020Tear

Als je minister Sigrid Kaag vraagt om haar mooiste passage uit de Bijbel? ‘Je weet, mens, wat de Heer van je wil. Niet anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig te wandelen met je God.’ Het zijn de woorden van de profeet Micha. Maar hoe doe je dat, rechtvaardig leven?

‘Bestaat er een mooiere samenvatting van het Bijbelse verhaal’, begint de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. ‘Recht te doen. Trouw te betrachten. Nederig te wandelen met God.’ Kaag verwijst naar over de woorden van de profeet Micha, waarover ze begin februari 2020 een preek houdt in de Remonstrantse kerk Bussum, net voordat corona het ook het leven in Nederland drastisch verandert.

‘Maar wat is dat eigenlijk, rechtvaardigheid? En hoe leef je rechtvaardig?’, vraagt Kaag zich hardop af. ‘De gouden regel, die in alle religies terugkeert, is: Iedereen wil behandeld worden zoals anderen zelf behandeld zouden willen worden. De filosofen hebben ons door de eeuwen heen bedolven met gedachten over gerechtigheid. De Grieken zochten niet voor niets via het Schone, het Ware én het Goede naar het ideale leven. De zoektocht naar het goede is al millenialang het leitmotief van de ethiek, de politicologie, de staatsvorming en de denkwijze waarop wij ons tot elkaar verhouden.’

Lees ook: Advocaat en politicus Don Ceder: ‘Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet’

Een vertrouwenscrisis van mensen in overheden, in grote ‘systemen’ – en misschien soms tussen mensen onderling – zorgt voor rafels aan het sociale contract.

Problemen zonder paspoort

Ook al is het leven van de gemiddelde mens er sinds Micha ontegenzeggelijk beter op geworden, rechtvaardig is de wereld nog lang niet, verzucht Kaag. ‘Geopolitieke spanningen zorgen voor een bemoeilijking van mondiale afspraken over mondiale problemen: de zogenaamde ‘problemen zonder paspoort’. Een existentiële klimaatcrisis bedreigt de basis van het leven op aarde. Een vertrouwenscrisis van mensen in overheden, in grote ‘systemen’ – en misschien soms tussen mensen onderling – zorgt voor rafels aan het sociale contract. De digitale wereld kan een feest zijn, maar krijgt steeds donkerdere randen.’

Kaag ziet een nieuwe type samenleving ontstaan, waarin we anders communiceren, werken en zorgen. Door vervagende grenzen wordt de wereld steeds kleiner. ‘Die nieuwe samenleving biedt kansen, maar leidt ook tot ongemak, onzekerheid en soms conflicten. Meer dan ooit is een virus in een provincie in China een risico voor de inwoners van Jakarta, Dublin of Haarlem.’

Nieuwe vragen stellen

Wij kunnen in deze nieuwe werkelijkheid niet anders dan nieuwe vragen te stellen, die ons in het hart plaatsen van die oude oproep van Micha. ‘Is het eerlijk als het besteedbare inkomen van huishoudens veertig jaar lang nauwelijks toeneemt? Is het wenselijk dat komende generaties een planeet nalaten waar bijna de helft van alle ecosystemen ernstig zijn aangetast, vervuiling toeneemt en natuurgebieden verdwijnen? Is het verdedigbaar in deze eeuw dat ongeveer 68 miljoen mensen op de vlucht of intern ontheemd zijn, door conflicten en oorlogen? En is het humaan dat het vermogen van de rijkste een procent, twee keer zo snel is gestegen als dat van de onderste vijftig procent?’

Zonder een diep vertrouwen dat de meeste mensen van goede wil zijn, zijn we verloren.

Deze politieke en maatschappelijke vraagstukken zijn volgens Kaag in de eerste plaats ook menselijke vraagstukken. ‘Politici moeten hier vanzelfsprekend mee aan de slag. Maar het zou niet goed zijn om de problemen daarmee als ‘gedekt’ te beschouwen. Het is ook iets waar wij voor onszelf, als mens, denkend aan Micha, bij stil moeten staan. Dat kan niet zonder solidariteit. En zonder een diep vertrouwen dat de meeste mensen van goede wil zijn, zijn we verloren. Dan is er geen menselijk contact. Dan is er geen gezamenlijke ruimte. Dan is er geen hoop.’

Dat vertrouwen is volgens experts schaars. Er zou zelfs sprake zijn van een vertrouwensrecessie. Als gelovige heeft Kaag de ‘luxe’ om te kunnen vertrouwen op God. ‘Zoals in Jeremia staat: ‘Gezegend wie op de Heer vertrouwt, wiens toeverlaat de Heer is. Hij is als een boom geplant aan het water, zijn wortels reiken tot in de rivier…zijn bladeren blijven altijd groen, steeds weer draagt hij vrucht.’ Ik heb dat zelf ook ervaren, op momenten in mijn leven. Ik vertrouwde en werd gedragen, en wandelde niet alleen.’

Zoeken naar de mens in de ander

‘Ik zou wensen dat wij dat vertrouwen dat wij moeten hebben in God, ook in elkaar hebben. Op die plekken waar wij elkaar iedere dag tegenkomen en waar we met een oneindig aantal kleine daden bepalen hoe we samen leven. Thuis. Op kantoor bij de koffieautomaat. Op school. Langs het voetbal- of hockeyveld. In de kerk, synagoge, of moskee. Want het is in de verbinding tussen mensen onderling waarin wij het meest zinvol zijn. De zoektocht naar de mens in de ander.’

Rechtvaardigheid blijft werk in uitvoering, concludeert Kaag. ‘We moeten in de spiegel blijven kijken. Het is een waarde die wij moeten blijven voeden, anders dreigt het betekenisloos te worden. Ik geloof dat wij, in het jaar 2020, voor enkele belangrijke keuzes staan, die bepalend zijn voor het leven in de 21e en 22e eeuw. En in die keuzes spreekt het appel door van Micha: hoe willen wij recht doen? In deze tijden, in deze dagen, moeten wij juist samen sterk staan in saamhorigheid. Ongeacht onze afkomst, ongeacht onze geboorteplek, ongeacht ons geloof. Samen maken wij ons land, niet in de uitsluiting maar in de zoektocht van de mens in de ander.’

Lees hier de hele Koningspreek door minister Kaag. 

Bron: Rijksoverheid.nl
Foto: Rijksoverheid/Arenda Oomen

Benieuwd hoe jij je eigen omgeving rechtvaardiger kunt maken? Meld je aan voor The Justice Week!

‘Ik houd me niet heel erg bezig met klimaatverandering’

Verhaal | 26-11-2020 | Tear
We vragen drie Nederlanders wat zij doen voor een betere wereld. Christie Kuik (48) bijt het spits af.

Onrust in Ethiopië door gevechten tussen rebellen en het leger

Nieuws | 24-11-2020 | Tear
Het conflict tussen het regeringsleger van Ethiopië en strijders in Tigray is geëscaleerd. Zo ziet de huidige situatie eruit.

Bijzonder hoogleraar Renée Römkens: ‘Er ligt een taak voor kerkleiders en predikanten’

Verhaal | 24-11-2020 | Tear
Kan de kerk écht verschil maken in preventie en aanpak van seksueel misbruik en huiselijk geweld? Minella van Bergeijk en Renée Römkens gaan hierover in gesprek.

Hopen in gebrokenheid

Verhaal | 22-11-2020 | Tearfund Engeland
Hoe houd je hoop als dit moeilijk te vinden is? Gideon Heugh van zusterorganisatie Tearfund kijkt terug op afgelopen jaar.
Foto Carel Schutte

Tear gaat verder als Tearfund

Nieuws | 18-11-2020 | Tear
Internationale problematiek vraagt om een internationale benadering. Het bundelen van onze kennis en ervaring en nu ook onze naam helpt ons om nog beter in te gaan op wereldwijde...

Minella van Bergeijk in Hour of Power: 'We moeten de hoop niet kwijtraken'

Verhaal | 15-11-2020 | Tear
Tear-directeur Minella van Bergeijk is te gast bij Hour of Power en gaat in gesprek met presentator Jan van den Bosch.