Niet wegzappen, maar de ander in het gezicht kijken

Verhaal | 25-11-2019Tear

De ander in nood werkelijk zien, dat is nogal iets. Tear-ambassadeurs Bas van Nienes, Elbert Smelt en Tim van Wijngaarden ontmoetten elkaar onder het genot van een kop koffie en verkenden voor ons magazine Moed samen de rafelranden van het bestaan. 'Je bent als modern mens geneigd het lelijke weg te poetsen.'

Wat betekent dat: je naaste zien, die om hulp roept? 'Een leeuw in de bek kijken', zegt Elbert. Tim: 'Een leeuw in de bek kijken? Hoe bedoel je?' Elbert: 'Dat je het liever niet doet. Het is moeilijk. Als modern mens ben je geneigd weg te zappen, het lelijke weg te poetsen en je te verdoven met iets fijns. Maar je moet niet wegkijken. Zie het, laat het bestaan.'

Oogcontact

Het is niet eens altijd dat je bewust je hoofd van de narigheid wegdraait, vindt Bas. Soms heb je genoeg aan je eigen sores, ben je zo druk met jezelf dat je de ander gewoonweg niet ziet. 'Dat er naast je een eenzame buurvrouw woont, gaat aan je voorbij.' Tim herkent dat: 'Het excuus van ‘je eigen toko’ kan je bijziend maken. Je bent allang blij als je het om je heen een beetje op orde hebt.' En Tim heeft daar nog een gedachte bij: 'Van Jezus staat vaak geschreven: ‘en Hij keek haar aan’, ‘en Hij zag hem’. Opmerken, oogcontact hebben, dat is wat onze grote roerganger tekent. 

We moeten eerst iemand in de ogen kijken, de mens zonder oordeel liefhebben, voordat we dingen gaan vinden.

'Als Jezus naar mensen keek,' vult Bas aan, 'voelden ze zich gekend. En dat veranderde hun gedrag, hun ingesleten gewoontes. Iemand zien kan het begin zijn van een verandering.' Maar een mens gaat die fase van ‘iemand zien’ het liefst zo snel mogelijk voorbij om ergens een oordeel over te kunnen hebben. Veel te snel, vindt Elbert. 'Het joodse ‘kennen’ is altijd eerst: liefde. Daarna komt het koppie. We moeten eerst iemand in de ogen kijken, de mens zonder oordeel liefhebben, voordat we dingen gaan vinden.'

Selfie

Tim leest het boek Intimiteit van Paul Verhaeghe, vertelt hij. 'Elke samenleving heeft ‘een ander’, schrijft Verhaeghe. In onze tijd openbaart die zich als ‘de vernietigende ander’. Die ander zegt: je bent niet mooi genoeg, niet goed genoeg. Altijd is er een selfie die beter is dan de jouwe.' Bas: 'Het is een verslaving om gezien te worden. Op social media schreeuwen we: kijk naar dat fantastische concert waar ik bij ben, mijn fantastische vakantie, mijn fantastische leven! En als mensen zeggen dat ze het beter hebben, proberen we die te overschreeuwen. Hoe meer likes, hoe meer volgers, hoe meer je bestaat. Zo raak je helemaal bij de werkelijkheid vandaan.'

Tim: 'Vroeger maakte je nooit een foto waar je zelf op stond, nu doe je niet anders.' Elbert: 'Ons vizier is honderdtachtig graden gedraaid. Ik denk dat die schreeuw om aandacht een gevolg is van dat gebrek aan ‘gezien worden’'

De Ander

Om ‘de ander’ te kunnen zien, is het noodzakelijk te ervaren dat je zelf door ‘dé Ander’ – met een hoofdletter ‘A’ – gezien wordt. Bas. 'Zoiets kan gebeuren als ik bijvoorbeeld een goeie preekpodcast luister of een goed boek lees. Dan voel ik me opgetild, gesterkt, geliefd. Om die liefde weer door te geven aan een ander.' Elbert: 'Op die manier kun je jezelf trainen Christus te zien en door zijn ogen te kijken.' Tim: 'Ik vind het tamelijk ingewikkeld om in de hectiek van het leven die voortdurende opmerkzaamheid te hebben. Oh jawel, ook ik heb er prachtige voorbeelden van, waar ik graag mee koketteer. Maar dan klinkt het snel weer zo vroom hè, zo plat. Dat is het paradoxale.' Elbert: 'Is het leven niet: dealen met dat soort paradoxen? Goed en kwaad, licht en donker, hoop en lijden.'

Op spiritueel vlak lijden we aan obesitas. We zijn opgeblazen in alle facetten. Pas als we weer ruimte maken, kan de ander werkelijk bestaan. Daar wordt Christus zichtbaar.

Spirituele obesitas

'Paradoxen bestaan vaak in elkaar', voegt Bas toe. 'Ik bedoel dat je midden in ellende het licht kunt ervaren. Ik was met Tear in Cambodja op bezoek bij een vrouw die ’s ochtends niet wist of ze ’s avonds te eten had. Toch was ze blij en tevreden. Hoe bestaat zoiets? Ik vraag het me nog steeds af.' Tim: 'Misschien hebben wij hier een gapend gebrek aan tijd, aan werkelijke aandacht. We zijn rijker en veiliger dan ooit, maar hebben ons nooit zó leeg gevoeld.' Elbert: 'Op spiritueel vlak lijden we aan obesitas. We zijn opgeblazen in alle facetten. Pas als we weer ruimte maken, kan de ander werkelijk bestaan. Daar wordt Christus zichtbaar. Anders gezegd: in de verschoppeling, in de lijdende ander, zien we God om hulp roepen.' Tim: 'Ik was hongerig en jij gaf mij te eten.'

Bas: 'Je gaat het vooral snappen, als je het gaat ‘doen’. Staan we met onze kerken niet ver af van wat er op de bodem van de samenleving gebeurt? Zijn we niet te veel bezig met mensen die het leven al aardig op de rit hebben? Het is misschien vooral een vraag aan mezelf. Als ik een idealist hoor vertellen dat hij in een achterstandswijk gaat wonen om daar ‘de mensen te gaan helpen’, is mijn eerste reflex: ‘respect dat jíj dat doet, maar niks voor mij’.'

Ongelofelijke liefde

Wat bezielt een mens om tóch die stap naar de berooide medemens te zetten? 'Ongelofelijke liefde', zegt Tim. 'God is zo veel liefde, daar moet wel leven uit voortkomen, hoorde ik eens iemand zeggen. Het is een liefde die aangeboord moet worden, net als olie. Je ziet niet hoe groot het olieveld onder de aardkorst is.' Bas: 'Als ik de kinderen van school ophaal, kom ik langs een atelier, waar een spreuk van Plato op staat: ‘Schoonheid is zichtbaar geworden liefde.’ Dat raakt mij telkens weer. Zijn we allemaal niet naar die schoonheid op zoek?'

Tekst: Jasper van den Bovenkamp. Beeld: Mcklin Fotografie.

Benieuwd naar meer mooie verhalen? Bestel gratis ons magazine Moed

Wie zijn Bas, Elbert en Tim?

Singer-songwriter Bas van Nienes (1982) is oprichter van de Nederlandse band Mensenkinderen, schrijft kinderliedjes (onder andere voor Oké4Kids) en maakt deel uit van indiepopband Dansu.

Elbert Smelt (1983) is vooral bekend als leadzanger van de band Trinity. Met hun wereldmuziek reizen de leden van Trinity de hele wereld over. Sinds 2016 is Elbert ook presentator van Topdoks, een medisch kinderprogramma van de EO. Daarnaast is hij werkzaam als arts in de verslavingspsychiatrie. 

Cabaretier Tim van Wijngaarden (1979) was in 1998 medeoprichter van cabaretgroep Voorwaar. Sinds 2008 is hij actief als solo-artiest onder de naam Timzingt. Ook schrijft hij als columnist voor Visie, een magazine van de EO, en staat hij een paar dagen per week voor de klas.