Noodhulp in de praktijk

Verhaal | 08-01-2020Tear

Er zijn voor wie ons het meest nodig heeft. Die drive kleurt onze internationale programma’s. Vanuit dit verlangen dragen we bij aan noodhulp in kwetsbare gebieden die getroffen zijn door een ramp.

Wat onze bijdrage concreet inhoudt, verschilt per gebied. Een voorbeeld is de noodhulp die op gang kwam, nadat cycloon Idai in maart 2019 grote schade had aangericht in het zuidoosten van Afrika. In zowel Mozambique als Zimbabwe was Tear bij deze hulp betrokken, maar op heel uiteenlopende wijze. Martha Zonneveld, coördinator noodhulp, bracht samen met collega Martin een bezoek aan beide landen.

'Wellicht herinner je je de beelden nog die in 2019 op tv en social media te zien waren. In Mozambique stonden grote gebieden onder water. Honderdduizenden mensen raakten niet alleen hun huis en inkomen kwijt, maar ook buurtgenoten, familieleden en vrienden. Sommige plaatsen zijn zo verwoest dat de bewoners er niet meer kunnen terugkeren. Voor hen wees de overheid nieuwe woongebieden aan, waar ze per gezin 20 bij 30 meter grond kregen. Een goed initiatief, maar er is veel werk te doen. Het waren nu nog tentenkampen in the middle of nowhere. Eén van de kampen die we bezochten, ligt op zo'n twintig kilometer van de dichtstbijzijnde verharde weg, ver van een dorp of stad. We waren erg met deze mensen begaan: hoe bouw je zonder noemenswaardige middelen vanuit het niets een bestaan op?'

Ik hoor wel eens zeggen dat hulporganisaties niet genoeg samenwerken, maar hier zagen we het tegenovergestelde.

Samenwerking en effectiviteit

'In het kamp waren verschillende organisaties actief. De ene club bracht de tenten, de andere zorgde voor sanitaire voorzieningen. Tear distribueerde onder andere keukengerei, dekens en producten voor persoonlijke hygiëne. Daarnaast voorzagen we in installaties voor schoon drinkwater. In Nederland hoor ik wel eens zeggen dat hulporganisaties niet genoeg samenwerken, maar hier zagen we duidelijk het tegenovergestelde. Neem de watervoorziening die gebouwd werd. Het onderstel, de kranen en het leidingwerk is onze bijdrage. Een andere organisatie leverde de watertank en weer een andere het waterreservoir – een enorme plastic zak. De truck die elke dag de zak bijvult, wordt weer door een vierde organisatie geleverd. We zetten dus volop in op samenwerking en de effectiviteit die we daarin vinden.'

Bouwen vanuit de lokale kerk

'In Zimbabwe hebben we de mogelijkheid om te werken op de wijze die zo typerend is voor Tear: via Church & Community Transformation (CCT) ofwel vanuit de lokale kerk met lokale middelen bouwen aan ontwikkeling van de omgeving. We hebben in Zimbabwe al jaren een goede lokale partner, de ontwikkelingsorganisatie FACT. Hoewel FACT normaal niet aan noodhulp doet, waren ze na Idai van harte bereid die te verlenen. Op verzoek van de overheid doen ze dat onder meer in Chipinge. Ook hier zagen we veel schade, maar anders dan in Mozambique. De wind en de regen hadden aardverschuivingen veroorzaakt. Grote stukken land zijn weggeslagen, wat eruitziet als brede, rode aders op de groene bergen. In lager gelegen gebied zagen we delen hiervan terug als steenstromen die alles op hun pad verwoest hadden. Martin en ik waren onder de indruk van de desastreuze kracht van de natuur. Toch werden we met vrolijke muziek in een kerk ontvangen. Tot iedereen ging zitten... Toen was de ernst in hun ogen zichtbaar.

We hadden een bijzondere samenkomst. Voor in de kerk zaten verschillende mensen. Ze vertegenwoordigden de kwetsbare groepen die we met onze hulp willen bereiken, zoals ouderen, mensen met een beperking en alleenstaande moeders. De voorganger gaf ze om de beurt het woord en dan vertelden ze hun verhaal: wat ze verloren hadden en hoe ze overleven. Er was trauma en verdriet, maar ondanks dat was er ook dankbaarheid voor de hulp die ze tot nu toe gekregen hebben.'

Het verhaal van Mercy

'Eén van deze mensen viel me in het bijzonder op: Mercy*, een alleenstaande vrouw met een verlamde arm. Vanwege deze handicap hoort zij tot de meest kwetsbare groepen hier. Maar in al haar kwetsbaarheid kon zij haar nood en dankbaarheid zo goed onder woorden brengen. Ik werd benieuwd naar haar verhaal en vroeg na afloop of ik met haar mee mocht om verder te praten. Dat kon, zei ze, want ze woonde ''vlakbij''. Het werd drie kwartier lopen. De voorganger liep mee en fungeerde als tolk. Onderweg liet Mercy zien hoeveel schade de omgeving had opgelopen. Haar huis, dat voor de helft ingestort was, had ze alweer aardig opgebouwd, met haar goede arm en door wat hulp te betalen.

Mercy vertelde dat de overheid kort na de ramp hulpgoederen in het gebied had gebracht. De mensen moesten naar een centraal punt komen om hun deel in ontvangst te nemen. Dat was voor Mercy niet haalbaar. Ze betaalde iemand in de buurt om voor haar te gaan, maar die hield alles voor zichzelf, ook het geld. Een volgende keer vroeg Mercy iemand anders, maar ook die hield de hulpgoederen achter en gaf Mercy alleen een zak oude kleren van zichzelf. Toen Mercy emotioneel de zak op de grond leegschudde om het me te laten zien, werd ik er stil van. De kleren waren oud en kapot en pasten haar niet. Toen ik vroeg waarom ze haar buren hier niet op aangesproken had, legde ze uit dat mensen met een beperking beschouwd worden als tweederangs burgers, zonder rechten.'

Verrassing

'De hulp die FACT via de kerk uitdeelde, bereikte Mercy wel. Ze kon die ook zelf ophalen – het was tenslotte ''maar'' drie kwartier lopen. Een maandrantsoen rijst was te veel voor haar om in één keer mee te nemen. Ze vroeg daarom of ze de rest later mocht halen. Tot haar verrassing bleek die rest er de volgende dag nog te staan! Het contrast met haar eerdere ervaringen kon niet groter zijn.'

Dat is de basis voor onze werkwijze: een kerk die oog krijgt voor haar omgeving.

Veilige haven

'Mercy heeft de kerk in deze noodhulp leren kennen als een veilige plek, waar mensen oog voor haar hebben. Op de terugweg sprak ik hierover door met de voorganger. Nu hij haar woonsituatie gezien had, wilde hij haar vaker opzoeken. En het idee ontstond om Mercy in contact te brengen met een student van de Bijbelschool, die vlakbij de kerk gevestigd is. ''Mercy zou een schat van een oma zijn!'' zei ik.

Dat is de basis voor CCT: een kerk die oog krijgt voor haar omgeving. Het is mooi als een kerk haar plek tussen de mensen als een kans ziet om de ontwikkeling van de gemeenschap te stimuleren. En als de kerk die kans krijgt, gaat de ontwikkeling ook veel sneller.'

* Mercy heet in werkelijkheid anders. Ze wilde graag dat haar verhaal gedeeld werd, maar niet met haar echte naam erbij. 'Geef jij me maar een naam', zei ze tijdens ons gesprek. De voorganger noemde haar Mercy (genade). Ze vond het een heel mooie naam.

Tekst: Robert-Jan van den Hoorn

Meer over het project

Noodhulp orkaan zuidelijk Afrika

Mozambique (Afrika)
Mozambique, Zimbabwe en Malawi zijn op 14 maart 2019 getroffen door een verwoestende orkaan. Complete dorpen verdwenen onder water en velen zijn huis en haard kwijtgeraakt. Orkaan Idai kostte honderden mensen het leven. Honderdduizenden zijn nog steeds in nood.

Noodhulp in de praktijk

Verhaal | 08-01-2020 | Tear
Benieuwd hoe noodhulp in de praktijk in z'n werk gaat? Martha neemt je mee naar maart 2019...

Welke noodhulp verleent Tear in zuidelijk Afrika?

Nieuws | 17-04-2019 | Tear
Dit is wat we dankzij giften tot nu toe hebben kunnen doen in zuidelijk Afrika.

‘Er was geen ontsnappen aan’

Verhaal | 08-04-2019 | Tear
Dorpshoofd Thomas: ‘Ik zag de mensen uit mijn dorp in bomen klimmen, terwijl het land onder hun voeten overstroomde.'

Rosa Manuel: 'we hebben nog nooit een overstroming van deze intensiteit ervaren'

Verhaal | 04-04-2019 | Tear
Het dorp van Rosa Manuel werd getroffen door orkaan Idai en de daaropvolgende overstromingen. Ze vertelt haar verhaal.

Edgar Jone: ‘Zonder hulp van de rest van de wereld komen we er niet bovenop’

Verhaal | 27-03-2019 | Tear
Tears landendirecteur in Mozambique schrijft over de situatie in de getroffen gebieden.