Trees van Montfoort en Embert Messelink: een gesprek over ‘groene theologie’

Verhaal | 06-10-2020Tear

Je bent christen én je bent wel of niet duurzaam. Of ben je christen en dús ‘groen’. Hoe zit dat? Embert Messelink, directeur van A Rocha Nederland en Trees van Montfoort, theoloog en schrijver van ‘Groene Theologie’ vinden hier iets van. Wat kunnen we als kerk leren? Minella van Bergeijk, directeur van Tear, gaat met ze in gesprek.

De podcast vind je op Spotify, in je favoriete podcastapp of klik hier onderaan op play en beluister het gesprek.

Minella: ‘Trees, ik open dit gesprek met jou. Je kunt goed schrijven en je bent theoloog. Een mooie combinatie die je hebt gebruikt bij het verwezenlijken van een boek. Was dat een oude droom?’
Trees: ‘Nee het was geen droom. Het is iets waar ik geleidelijk naartoe ben gegroeid. Vroeger had ik geen idee waarop ik zou kunnen promoveren. Er was niet een thema dat ik boeiend genoeg vond om jarenlang mee bezig te zijn. Tot ik zeven jaar geleden in een werkgroep zat over theologie, kerk en duurzaamheid. Die was opgericht om meer theologische verdieping te geven aan groene activiteiten en hoort tegenwoordig bij de Raad van Kerken. Dit was een thema wat ik boeiend vond. Eenmaal bezig besloot ik om een boek te schrijven dat toegankelijk is voor iedereen.’
Embert: ‘Ik ben zo benieuwd of het je eigen leven ook beïnvloed heeft?’
Trees: ‘Absoluut. Al was ik me altijd al bewust dat je een beetje sober moet leven, anders belasten we de aarde te veel. Het onderzoek heeft me een enorme theologische verdieping opgeleverd. Ik ben zelfs anders gaan preken.’

Lees en luister ook: Rudolf Setz en Ingrid Powel: ‘Ik heb de kerk terug aan God gegeven’

In mijn oude preken heb ik zoveel over het hoofd gezien.

God en de wereld

E: ‘Dat maakt me nieuwsgierig…’
T: ‘Voorheen ging theologie voor mij over God en mensen. Nu gaat het over God en de wereld. Dus niet alleen mensen, ook de dieren en de aarde in zijn totaliteit. Hierdoor lees ik bijna elke tekst anders. In mijn oude preken heb ik zoveel over het hoofd gezien.’
M: ‘Herken jij je in deze manier van denken, Embert?’
E: ‘Ja, heel veel. Al sinds mijn veertiende ben ik een gepassioneerde natuurliefhebber. Ik ging er een paar keer in de week  er ’s morgensvroeg op uit om vogels te kijken. Daarnaast ging ik op zondag naar de kerk en op maandag naar catechisatie. Er waren geen raakvlakken tussen mijn geloof en mijn liefde voor de natuur. Dit veranderde door mijn kennismaking met A Rocha. Een beweging die de wereld, natuur, geloven, omgaan met de schepping en duurzaamheid bij elkaar bracht. Sindsdien is het een thema in mijn leven en is het dichter op mijn huid gekomen. Én het heeft consequenties voor wie ik ben en hoe ik leef.’
M: ‘Is dat leuk of is dat soms ook vermoeiend?’
E: ‘Ik snap waarom je dit vraagt. Dit besef kan uitmonden in honderd dingen die je zou  moeten doen. Toch ervaar ik dat niet zo. Ik zie het veel meer als een ontdekkingsreis. Mijn geloof is hierdoor relevanter en completer gemaakt.’
M: ‘Hoe bedoel je dat?’
E: ‘God is erbij als ik mijn huishouden run, mijn auto gebruik, bij wat ik weggooi en wat ik koop. Niet vervelend of lastig alsof iemand de hele tijd over je schouders meekijkt, maar meer dat ik graag mijn leven, met alle details die erbij horen, met God samen wil beleven. Dat is een uitdaging. Ook ik ben onderdeel van een land en een cultuur waarin we dingen normaal vinden. Het is lastig om je aan sommige dingen te ontworstelen.’

Een echt stadsmens

M: ‘Ik hoor bij jullie beiden een stuk verlangen om niet alleen een relatie met God te hebben, maar je totale leven aan Hem te verbinden. Klopt dat?’
T: ‘Dat klopt en hierdoor krijg je ook meer verdieping en plezier in het beleven van de natuur. Ik ben in Utrecht opgegroeid tussen de flats. Als een echt stadsmens. Inmiddels maak ik graag wandelingen door het park en probeer ik alles wat opkomt en bloeit te herkennen en de naam te onthouden. In Genesis lezen we hoe Adam alle dieren een naam geeft. Als je een naam van iets of iemand weet, dan kan je er een relatie mee hebben. Dan is het meer dan dat witte of gele bloemetje.’
E: ‘Als je je ogen te kost geeft, dan kan je iets zien van God en je leven ermee verbinden.’
T: ‘In het westen hebben we een scheiding gemaakt tussen mensen en dingen. Alles wat geen mens is, is een ding. Planten en dieren zijn we daardoor als dingen gaan behandelen. Ook christenen die met milieu en duurzaamheid bezig zijn, plaatsen de mens in hiërarchie boven de schepping. We doen alsof de schepping een cadeau van God is, waar wij voor moeten zorgen. Als je er op die manier naar kijkt, dan horen we niet bij die schepping, maar staan we erboven. In de Oosters Orthodoxe kerken is alles bij elkaar gebleven. Als je de Bijbel goed leest, dan hoort het ook bij elkaar. Ik denk dat het goed zou zijn als we de Bijbel op die manier, opnieuw lezen.’

Hoe kunnen wij God lof zingen als we onze medeschepselen beletten om dat te doen?

Aziatische leeuwen, steenbokken en ceders

M: ‘Embert, op welke manier is de natuur voor jou verankerd in de theologie?’
E: ‘Mijn grootste eyeopener is Psalm 104. De scheppingspsalm bij uitstek. Wij mensen komen even voorbij tussen de leeuwen, klimdassen en ooievaars. Heel de schepping is er om God groot te maken. Zonder er iets bijzonders voor te hoeven doen. Het is mooi om te lezen, én heftig. Als je de ecologie die erin wordt beschreven, naast de huidige ecologie in het Midden-Oosten legt, dan zie je dat de Aziatische leeuwen er niet meer voorkomen, er nog maar een paar steenbokken zijn en de ceders die worden bezongen, zijn ook verdwenen. Het water stroomt overvloedig in de Psalm. Tegenwoordig zijn er grote watertekorten. Het is een prachtig loflied dat veel zegt over God en de schepping en een Psalm waar iemand met een schaar in heeft geknipt waardoor er grote delen zijn uitgevallen.’
M: ‘Om eerlijk te zijn ben ik helemaal niet letterlijk met die dieren bezig als ik deze Psalm lees. Is dat ook niet een focus van jou?’
E: ‘Dat is zeker waar en tóch geloof ik dat het belangrijk is om te vertellen dat de hele schepping God groot maakt. Wat als er gaten vallen in die schepping? Dat is een wezenlijke vraag. Ik denk dat God dan te kort komt.’
T: ‘Oftewel: hoe kunnen wij God lof zingen als we onze medeschepselen beletten om dat te doen?’

E: ‘Trees, denk je dat jouw boek christenen en daarmee kerken in beweging gaat zetten?’
T: ‘Ja, ik merk dat ik veel gevraagd word voor lezingen en er steeds meer mensen bezig zijn met duurzaamheid. Ik vertel ze niet precies wat ze moeten doen of laten, maar laat ze nadenken over onze cultuur. Een cultuur die vindt dat de economie moet groeien en we moeten consumeren. Deze groei gaat ten koste van de aarde. In hoeverre doe je mee of kan je je onttrekken aan de stimulans om steeds nieuwe dingen te kopen?’
M: ‘Nu maken jullie dit grote thema kleiner. Ik merk dat het daardoor voor mij tastbaarder wordt. Wat is volgens jou, Embert, nodig voor die verandering?’
E: ‘Gemeenschappen, zoals de kerken. Ik denk dat we die hard nodig hebben om verder te komen. Als we deze theologie als Nederlandse kerk delen, dan is het niet meer in de marge, maar wordt het een serieuze beweging.’
T: ‘Ja, en dan zijn het niet alleen de diakenen die dingen doen, ook de predikanten. Het moet doorlichten in heel de preek.’

God laat niet los wat zijn hand begon.

Mensen van hoop

M: ‘Is er bij jullie ook hoop dat deze verandering gaat plaatsvinden?’
T: ‘We hebben als kerk diepere wortels dan enkel de analyses van natuurorganisaties die constateren wat er niet goed gaat en anders moet. We hebben het besef dat we deel zijn van de schepping, die gedragen wordt door God. Dat is een sterke basis.’
M: ‘Dat is een andere hoop dan uitkijken naar de toekomst omdat de schepping wordt vernieuwd.’
T: ‘Ja, want hoop moet je leven. Hopen is niet zeker weten dat iets goed afloopt. Je gaat aan de gang en je werkt mee met God. Dat is hoop.’
E: ‘Het visioen van een herstelde aarde geeft mij ook hoop. Als christenen zijn we mensen van hoop. Het komt goed. God laat niet los wat zijn hand begon.’

M: ‘Laatste vraag. Wat wens je de kerk toe?’
T: ‘Ik hoop dat we de krachten bundelen en hoop houden. En jij Embert?’
E: ‘Veel veerkrachtige kerken die samen op reis gaan. Ook hoop ik dat er een tijd komt dat als je het hebt over geloven, je automatisch ‘groen’ geloven bedoelt.’
M: ‘Ik neem voor mezelf mee dat het belangrijk is om niet alleen naar de relatie tussen mens en God te kijken, maar om de hele schepping hierin mee te nemen. Dank jullie wel!’

Tekst: Hilde Kooij-Tromp

Lees ook: Ontwikkelingswerk en duurzaamheid: Herstel van de schepping​

Wie zijn Embert en Trees?

Embert Messelink is directeur van A Rocha Nederland, een natuurbeweging die wereldwijd in twintig landen zich inzet voor een zorgzame omgang met de schepping. Geïnspireerd door het christelijke geloof. Daarnaast is hij zelfstandig tekstschrijver, debatleider en dagvoorzitter. Trees van Montfoort is theoloog, onderzoeker, predikant en communicatieadviseur. Ze schreef onder meer het boek Groene Theologie.

Corona schudt de kerk los!

Verhaal | 19-10-2020 | Tear
Corona schudt aan de pilaren van onze maatschappij. Hoe veerkrachtig zijn we als kerk en als gelovigen?

Trees van Montfoort en Embert Messelink: een gesprek over ‘groene theologie’

Verhaal | 06-10-2020 | Tear
Je bent christen én je bent wel of niet duurzaam. Of ben je christen en dús ‘groen’. Hoe zit dat eigenlijk?

Rudolf Setz en Ingrid Powel: ‘Ik heb de kerk terug aan God gegeven’

Verhaal | 30-09-2020 | Tear
Hoe zorg je dat je kerk verandering en hoop brengt? Wat is er zo anders aan deze gemeenten en wat leren we van hen?
Foto: Lina Trochez

Hoe breng jij hoop in de wijk?

Nieuws | 15-09-2020 | Tear
Hoe word je een veerkrachtige kerk? Volg onze gratis workshops!

Als kerk optrekken met de buurt: dat kan schuren

Verhaal | 13-09-2020 | Tear
Bij Tjerk Riemersma, betaald oudste van evangelische gemeente De Rank in Groningen, groeide het verlangen om iets in de buurt te betekenen.

Ontwikkelingswerk en duurzaamheid: Herstel van de schepping

Verhaal | 01-09-2020 | Cornelis de Schipper
Waarom heeft ontwikkelingswerk ook alles te maken met het streven naar duurzaamheid en herstel van de schepping? Cornelis de Schipper, sustainability expert bij Tear, legt dit uit.