Voorbereiden op een natuurramp die toch wel komt

Verhaal | 05-02-2018

De watersnoodramp in Zuid-Azië in de zomer van 2017 maakte duidelijk hoe kwetsbaar arme boeren zijn. In één oogwenk kunnen ze alles kwijt zijn. En als het water zakt moeten ze van vooraf aan beginnen, terwijl ze weten dat de overstromingen een terugkerend fenomeen zijn. Om die reden werkt een lokale partner van Tear al jaren in kwetsbare dorpen om boeren te leren hoe ze zich kunnen voorbereiden op toekomstige overstromingen.

Kwetsbare boeren laten opstaan uit de armoedespiraal. Dat klinkt als een uitdaging. Zeker in een land als India, waar er door het regenseizoen elk jaar overstromingen zijn. Door klimaatverandering worden de hoeveelheden regen groter en is de timing onvoorspelbaar. “Mensen bouwen hun huizen bij de rivier, maar houden daarbij geen rekening met het uitdijen ervan tijdens het regenseizoen. Daarnaast zijn de rivieren vijf tot tien keer zo groot als wij die kennen. Er is niet zomaar een dijkje dat daar tegen bestand is”, vertelt Matthijs van Pijkeren, programmamedewerker Azië bij Tear.

De mogelijkheid om in een ander, minder kwetsbaar gebied te gaan wonen, is er namelijk niet altijd.

Waarom gaan mensen dan op die kwetsbare plekken wonen als ze weten wat de risico's zijn? Vaak omdat die plaatsen juist het meest vruchtbaar zijn, maar ook omdat er soms weinig alternatieven zijn, legt Van Pijkeren uit. Met 1,3 miljard inwoners is India na China het grootste land ter wereld. "De economie groeit wel, maar door de grootte van het land is het ook moeilijk te controleren waar mensen zich vestigen. Doordat er in bepaalde gebieden ieder jaar overstromingen zijn, is het risico groot dat mensen in een neerwaartse spiraal terechtkomen.
Daarnaast claimen de rijken en machtigen vanzelfsprekend de beste en veiligste plekken voor zichzelf."

Aanpassen aan het veranderende klimaat

Dat laatste overkwam de Indiase boer Sambhu Paswan. Hij woont met zijn gezin in het buitengebied van Bihar, één van India's armste regio's. Het gezin behoort tot de laagste kaste, die het uitschot vormt van de Indiase samenleving. De overstromingen van afgelopen zomer beschadigden het stuk gehuurde land van Paswan opnieuw, ruïneerden zijn gewassen en spoelden zijn investeringen aan zaden en meststoffen weg. Met elke nieuwe overstroming leek zijn toekomstperspectief slechter te worden. De schade aan de bodem, gecombineerd met slechte zaden, resulteerden jaar na jaar in een lage productie. 

Via een lokale partnerorganisatie van Tear leerde Paswan van landbouwkundigen hoe hij zijn manier van werken kon aanpassen aan het veranderende klimaat. Hij leerde bijvoorbeeld verbeterde technieken om te zaaien en planten te verzorgen. Daarnaast leerde hij nieuwe methodes om plantenziektes te voorkomen en bestrijden en ontdekte hij dat koemest, bladeren en compost de bodem kunnen verrijken waardoor dure kunstmest overbodig wordt. Hierdoor oogst hij nu regelmatig meer dan dubbel zoveel als voorheen.

Gemeenschappen zelf verantwoordelijkheid geven

Hoewel deze nieuwe manier van werken kwetsbare boeren helpt hun leven sneller op te bouwen na natuurrampen, is het ook belangrijk dat ze zich voorbereiden op toekomstige rampen. De mogelijkheid om in een ander, minder kwetsbaar gebied te gaan wonen, is er namelijk niet altijd. “Deels werkt het ophogen van wegen - zodat ze kunnen fungeren als dijken - wel. Zeker op plekken die redelijk geïsoleerd zijn. Een hoge weg creëert namelijk ook een ontsnappingsmogelijkheid en het zorgt voor bereikbaarheid. Het is wel belangrijk dat er bij het ophogen van een weg materialen worden gebruikt die mensen zelf kunnen aanvullen”, legt Van Pijkeren uit.

Uiteindelijk is het de bedoeling dat gemeenschappen zelf in kaart gaan brengen waar de risico's in hun dorp zitten en wat de meest kwetsbare delen zijn. Door dat te doen, in combinatie met het maken van een kalender waarop boeren zetten wanneer ze moeten zaaien en oogsten, maar ook wanneer er overstromingen zijn, krijgen ze meer overzicht. Met geld vanuit de overheid en het lokale project gaan ze vervolgens aan de slag om hun leefomgeving beter bestand te maken tegen toekomstige overstromingen.

Gemeenschappen leren hoe ze zelf verantwoordelijkheid moeten nemen, ongeacht hun achtergrond.

Een deel van de activiteiten die gemeenschappen nu uitvoeren is gericht op het verlichten van de gevolgen van een (natuur)ramp waarvan bekend is dat die toch wel komt. Boeren leren bijvoorbeeld dat ze geen rijst moeten planten die direct verdrinkt bij water, maar moeten kiezen voor rijst die wel tegen een hele natte periode bestand is. Daarnaast worden er spaargroepen opgericht, waardoor mensen een buffer kunnen opbouwen zodat ze hun huis weer kunnen opbouwen als ze na een evacuatie vanuit een hoger gelegen gebied terugkeren naar hun woonplek.

Een ander belangrijk resultaat is dat mensen leren hoe ze eerst hulp kunnen verlenen met een team van vrijwilligers, zodat zoveel mogelijk mensen op tijd kunnen evacueren bij een nieuwe overstroming. Ook gaat de gemeenschap zelf aan de slag met het slaan van putten op hoger gelegen locaties, zodat ook daar schoon drinkwater is. 

Tenslotte leren gemeenschappen hoe ze zelf verantwoordelijkheid moeten nemen, ongeacht hun achtergrond. Van Pijkeren: “De meest kwetsbare mensen worden in India vaak weggeduwd naar plekken die sowieso al kwetsbaar zijn. Het is dus belangrijk dat ze leren hoe ze zelf kunnen opstaan in plaats van wachten op hulp van buitenaf.” Dat uit zich onder andere in dat gemeenschappen zelf de overheid aanspreken op hulp of subsidiemogelijkheden. “India heeft goede wetten die gericht zijn op het ondersteunen van deze mensen, maar die worden nog lang niet altijd toegepast daar waar het nodig is. Mensen moeten toegang krijgen tot hun rechten."

Meer over het project

Noodhulp & wederopbouw overstromingen Azië

Nepal, India, Bangladesh (Azië)
Omvangrijke overstromingen in augustus en september 2017 hebben miljoenen mensen in India, Nepal en Bangladesh getroffen. Meer dan duizend mensen zijn omgekomen. De gebruikelijke moessonregens waren heviger dan normaal en hebben grote stukken land onder water gezet. De overstromingen hebben geleid tot aardverschuivingen. Tear heeft, in samenwerking met het Christelijk Noodhulpcluster, noodhulp geboden in Nepal, India en Bangladesh en is betrokken geweest bij de wederopbouw van de getroffen dorpen.

De kracht van een goed voorbeeld

Verhaal | 09-01-2020 | Annemarie van den Berg
Mesa is door de zorg voor zijn zieke moeder en zijn toewijding aan de kerk een inspirerend voorbeeld voor andere tieners.

Meegenomen als betaalmiddel

Verhaal | 30-03-2015 | Marieke Siderius
Sukh Lal is mijnwerker in India. Hij woont alleen met zijn zoons, sinds zijn baas zijn vrouw meenam als betaling voor een lening.
India: De zegen van een latrine

De zegen van een latrine

Blog | 12-09-2014 | Pastor Kay
Kachari Basti is een dorp van arme dagloners. De meesten van hen horen tot de laagste kaste en werken in een steengroeve.

Shakila redt mensenlevens

Video | 05-07-2013 | Marieke Siderius
Shakila volgde een training van Tear-partner Stewards' Trust. Nu red ze als vroedvrouw de levens van vrouwen en kinderen in India.
De nieuwe dam die een reservoir creëert voor het regenwater

Volop water dankzij de dam

Video | 26-11-2012 | Pastor Kay
De dam die is aangelegd in de buurt van Badri's dorp betekent een grote vooruitgang.